Derivaten wat zijn ze en hoe passen ze in vermogensopbouw portfolio?

Derivaten wat zijn ze en hoe passen ze in vermogensopbouw portfolio?

Als je door de financiële wereld scrollt, kom je ze wel eens tegen: vage termen die klinken alsof ze alleen voor Wall Street-mensen in driedelige pakken zijn. ‘Derivaten’ is er zo eentje. Het klinkt ingewikkeld, misschien zelfs een beetje eng. Maar stiekem is het niets meer dan een manier om een gokje te wagen of je geld te beschermen, zonder dat je meteen het hele product in je handen hoeft te hebben. Het is de financiële variant van een weddenschap op een paardenrace: je hebt het paard niet nodig, je wilt alleen winnen als ‘ie wint.

Een derivaat is een financieel contract. De waarde ervan is afgeleid (vandaar de naam) van iets anders. Dat ‘iets anders’ heet de onderliggende waarde. Dat kan van alles zijn: een aandeel zoals Apple, een index zoals de S&P 500, een grondstof zoals olie of goud, of een valuta zoals de euro. Cruciaal detail: jij bezit dat onderliggende product niet. Je bezit een contract over de waarde ervan. Je gokt op de beweging.

Het is misschien goed om even stil te staan bij wat je allemaal niet meteen hoeft te doen. Als je bezig bent met vermogensopbouw, is het vaak slim om te kijken naar basisstrategieën. De bekendste en meest stabiele is natuurlijk de Buy and hold strategie. Dit werkt met spullen die je echt koopt en bewaart. Derivaten werken net even anders, maar de intentie om je vermogen te laten groeien (of te beschermen) blijft hetzelfde.

De kracht (en valkuil) van de hefboom

Als er één woord is dat je moet onthouden bij derivaten, is het hefboom (leverage). Dit is precies wat derivaten zo populair maakt bij sommige beleggers, en precies wat ze zo gevaarlijk maakt voor anderen. Met een hefboom kun je met een relatief klein bedrag een hele grote positie in de markt controleren.

Stel je voor: je hebt €1000 op zak. Normaal kun je voor dat bedrag misschien twee aandelen kopen. Met een derivaat (zoals een optie of future) kun je met die €1000 misschien de blootstelling van €10.000 of €20.000 hebben. Werkt de markt mee? Dan verdien je op die 20k in plaats van op die 2k. Dat is fijn. Werkt de markt tegen je? Dan ben je je €1000 veel sneller kwijt. De hefboom werkt namelijk twee kanten op. Het is de motor die zowel een sportwagen tot topsnelheid brengt, als de motor die hem in de prak rijdt als je de controle verliest.

Wie actief wil zijn, moet weten wat hij doet. Soms speelt men in op koersstijgingen via Value investing principes, maar dan met hefboomproducten. Dat vereist kennis. Veel kennis.

Waar verhandel je ze? Beurs vs. OTC

Om een beetje orde in de chaos te houden, zijn er twee plekken waar derivaten verhandeld worden. De eerste is de beurs. Dit is de veiligste optie. De contracten zijn gestandaardiseerd (iedereen koopt hetzelfde briefje) en er zit een clearinghuis tussen. Mocht de tegenpartij failliet gaan, dan grijpt dat huis in. Dit noem je laag tegenpartijrisico.

De tweede plek is de huiskamer, of beter gezegd: de OTC-markt (Over-The-Counter). Dit zijn deals rechtstreeks tussen twee partijen, vaak via een bank. Hier kan alles op maat gemaakt worden, maar als jouw tegenpartij (de bank) in de problemen komt, zit jij met de gebakken peren. Het risico ligt hier dus een stuk hoger.

De vier soorten derivaten die je moet kennen

Hoewel er oneindig veel variaties bestaan, draait het in de praktijk om vier hoofdsoorten. Dit zijn de spelers in het veld.

1. Futures: De verplichte afspraak

Een future is een contract waarin je verplicht bent om iets op een toekomstige datum te kopen of verkopen voor een prijs die je vandaag al vastzet. Je kunt niet terugkrabbelen. Je sluit dit af op een beurs.

Stel, een boer wil zeker weten dat hij zijn kolen straks voor een vaste prijs kan verkopen. Of een belegger wil inspelen op een stijging van de olieprijs. Zij kopen een future. Let wel: er zit een marge-systeem op. Je moet elke dag afrekenen wat je die dag gewonnen of verloren hebt. Dat heet ‘mark-to-market’ en dat zorgt voor een doorlopende cashflow.

2. Forwards: De op maat gemaakte deal

Een forward is eigenlijk een private future. Dit is een OTC-product. Je maakt zelf afspraken over hoeveel, hoe en wanneer. Het is heel handig voor bedrijven die precies een specifieke hoeveelheid grondstoffen nodig hebben op een rare datum. Het nadeel? Je hebt geen beurs die het waarborgt. De ander moet je vertrouwen.

3. Opties: Het recht, maar niet de plicht

Dit zijn mijn persoonlijke favorieten om uit te leggen, omdat ze zo elegant zijn. Bij een optie koop je het recht om iets te kopen of verkopen, maar je hoeft het niet te doen. Dat is een wereld van verschil.

• Call Optie: Dit is een coupon voor het recht om te kopen. Als je denkt dat een aandeel gaat stijgen, koop je een call. Gaat het mis? Dan laat je de coupon gewoon verlopen. Je verliest alleen de prijs van de coupon (de premie).
• Put Optie: Dit is een verzekering voor het recht om te verkopen. Als je bang bent dat de markt in elkaar zakt, koop je een put. Gaat het mis en zakt de markt? De waarde van je put stijgt en compenseert je verlies.

De koper betaalt een premie. De verkoper (de ‘schrijver’) krijgt die premie, maar moet wel leveren als de koper dat wil. De verkoper heeft dus een verplichting, de koper een optie.

4. Swaps: De ruilhandel

Swaps zijn wat saaier, maar belangrijk voor grote spelers. Hierbij ruilen twee partijen kasstromen. De meest voorkomende is de renteswap. Stel, jij hebt een hypotheek met een variabele rente en je bent bang voor stijgingen. Een bedrijf heeft een vaste rente en wil graag variabel. Jullie kunnen een swap aangaan om elkaars rentebetalingen over te nemen. Particulieren doen dit zelden, het is vooral voor bedrijven en fondsen.

Wat doen derivaten in jouw vermogensopbouw?

Oké, de grote vraag: moet je hier nu iets mee? Als het om vermogensopbouw gaat, zijn derivaten geen bakstenen voor je fundament. Ze zijn de timmerman die af en toe iets bijstelt. Ze zijn instrumenten, geen beleggingen op zich.

Er zijn grofweg drie redenen waarom je ze gebruikt.

Reden 1: Hedging (Je schild)

Dit is de meest verstandige reden voor de particulier. Je gebruikt derivaten niet om rijk te worden, maar om te voorkomen dat je arm wordt. Je beschermt je bezittingen.

Stel: jij hebt een mooi portfolio tech-aandelen van €50.000. Je bent bang dat de Federal Reserve volgende week slecht nieuws brengt en de markt 20% daalt. Je wilt je aandelen niet verkopen (want je gelooft op lange termijn wel in ze). Wat doe je? Je koopt Put Opties op de tech-index. Je betaalt daar een premie voor (bijvoorbeeld €500). Dat is je verzekeringspremie. Als de markt inderdaad in elkaar zakt, stijgt de waarde van die opties en verdien je dat verlies (deels) terug. De aandelen zakken, maar de opties stijgen. Je portefeuille is veilig.

Reden 2: Speculatie (De gok)

Dit is waar de hefboom om de hoek komt kijken. Je verwacht een beweging en je wilt er zo maximaal mogelijk van profiteren met zo min mogelijk eigen geld. Dit is extreem risicovol. Je kunt je inleg sneller kwijt zijn dan je ‘koffie koud is’.

Veel beginners beginnen hier helaas mee. Ze kopen een optie, worden verleid door de hefboom, en verliezen hun geld omdat de markt zijwaarts ging of net het andere kant op. Let op: bij speculatie ben je vaak je geld kwijt aan transactiekosten en de constante strijd tegen de tijd (tijdswaarde).

Reden 3: Efficiëntie (De snelle route)

Soms wil je gewoon snel blootstelling. Bijvoorbeeld als je wilt beleggen in grondstoffen zoals goud of olie, of in een vreemde valuta via Forex. In plaats van fysiek olievaten in je tuin te graven of een kluis vol Zuid-Afrikaanse Randen te kopen, koop je een futures-contract of optie. Dit is vaak goedkoper en sneller.

Maar onthoud: efficiëntie gaat vaak hand in hand met risico. De markt is nooit gratis.

Vuistregels: Hoe blijf je heel?

Laten we even eerlijk zijn: de meeste particulieren zouden derivaten met rust moeten laten. Tenminste, de complexe varianten. Ben je een beginnende belegger? Dan is het devies: niet aan beginnen en blijven focussen op de basis, zoals het kopen van brede ETFs.

Ben je een gevorderde belegger? Dan mag je hier wel mee spelen, maar hou je aan deze regels:

1. Weet wat je koopt:
Koop nooit iets waar je de uitleg niet in twee zinnen kunt geven. Vooral ‘exotische’ producten die banken verkopen zijn vaak dichtgetimmerd met voorwaarden die niet in jouw voordeel zijn. Als je het niet snapt, is het antwoord simpel: niet kopen.

2. Risicobeheer is heilig:
Bij opties is het slim om te kiezen voor spreads (meerdere opties tegelijk kopen/verkopen). Hiermee beperk je je maximale verlies tot een bekend bedrag. Je wint misschien minder, maar je kunt ook nooit meer verliezen dan je hebt ingelegd. Dat voorkomt slapeloze nachten.

3. De kern blijft koning:
Jouw kernportefeuille moet rusten op stabiele fundamenten: aandelen, obligaties, misschien wat vastgoed. Derivaten zijn slechts het ‘peper en zout’. Als je teveel kruiden gebruikt, verpest je de maaltijd.

4. Hefboom is een gif:
Een hefboom van 10x betekent dat een fout van 10% je hele inleg vernietigt. Realiseer je dat de markt altijd wel eens een dagje slecht is. Wees niet arrogant.

Het gevaar achter de glitters

Derivaten hebben een reputatie te bouwen door de hefboom. De verwachte winst wordt vermenigvuldigd, maar de werkelijke pijn bij verlies wordt dat ook. Je verliest niet alleen je inleg; je kunt in sommige gevallen (bijvoorbeeld bij naked calls schrijven) zelfs meer verliezen dan je ooit hebt ingelegd.

Een andere valkuil is tijd. Opties hebben een houdbaarheidsdatum. Elk dag dat de markt stil blijft staan, verliest je optie een beetje waarde (de Theta Decay). Jij zit in een race tegen de klok. De verkoper van de optie heeft de tijd mee, jij hebt hem tegen.

En tot slot: liquiditeit. Zorg dat je de derivaten altijd weer kwijt kunt. Vooral bij OTC-contracten of obscure producten zit je soms opgescheept met een stuk papier dat niemand meer wil kopen.

Conclusie? Derivaten zijn fascinerende gereedschappen. Handig voor bescherming, riskant voor speculatie. Gebruik ze met kennis van zaken, of blijf bij de veilige weg van simpelweg kopen en vasthouden. De keuze is aan jou.

]]>